Skip to content
25/04/2011 / Ngo's blog

VOI RỪNG… DU KÝ(!)

Cuối tháng Tư, nắng ở khu Mã Đà trắng xóa trời. Ngồi trong quán cà phê có mái lợp bằng tranh, Quế nói với tôi giọng rất bức xúc, đêm qua bọn nó lại về, xông cả vào nhà ông Thà ở ấp 7 để phá, anh ạ. Mặc dù tôi đã nói với quế hơn 3 lần tôi là nhà báo, nhưng Quế vẫn cứ tưởng tôi là người của đàn khảo sát trong việc giúp dân phòng chống lại… đàn voi rừng(!).

 

LANG THANG Ở LÀNG CHẠY VOI

          Nhiệt độ hôm ấy nhận được từ đội phòng chóng cháy rừng là 36 độ C, nhưng trời nắng kinh lắm, nắng đến mức tháo kính râm ra là lóa mắt ngay lập tức.

          Quế hướng dẫn tôi vào nhà của ông Thà để lấy thông tin về việc voi xông vào nhà ông để phá vào đêm qua. Quế là công an viên của ấp 7, đồng thời cũng có chân trong đội phản ứng nhanh phòng chống voi rừng của xã Mã Đà, huyện Vĩnh Cửu, tỉnh Đồng Nai.

          Ông Thà kể rằng đêm ấy, cả nhà ông về Sài Gòn dự đám cưới của người thân, chứ không thì chẳng biết thế nào mà lần. Voi về, đạp bung cánh cửa gỗ, xộc vào nhà dùng đầu ủi vỡ kính của cái tủ kiểu để chưng ly tách và làm nơi thờ cúng. Voi còn dùng vòi cuộn hoa đang chưng trong bình trên nóc tủ thờ xuống, vặt sạch… Lang thang trong cái nhà bé xíu ấy ít lâu, voi đi.

          Đây không phải là lần đầu tiên nhà ông Thà bị voi phá, khi chưa xây nhà tường, căn nhà tranh của ông cũng bị voi ủi sập vài lần.

          Khoảng năm năm trước, voi ra theo bầy, nhẩm tính được khoảng 11 con. Vài tháng mới ra một lần, ra là để vặt xoài, ủi bật gốc cây điều, phá vài đám mía hoặc quần nát một ruộng lúa rồi lại kéo nhau về. Nhưng hiện tại, voi đã về thường xuyên hơn. Hầu như, ngày nào voi cũng về. Trời vừa tắt nắng, là người dân tại khu vực này lại chuẩn bị dụng cụ để í ới gọi nhau đi đuổi voi…

          Họ đuổi voi bằng tất cả những gì có trong tay, từ thau chậu, đèn pin cho đến… súng bắn khí đá tự chế. Ban đầu voi còn sợ. Đuổi mãi thành quen, người gào cứ gào, voi phá cứ phá… Phá chán, lại lũ lượt kéo nhau vào rừng.

          “Hồi trước, voi đi cả đàn mình đuổi còn dễ. Bây giờ, nó tách đàn đi. Vừa xuất hiện chỗ này năm ba con, lại xuất hiện chổ khác vài con… Chẳng biết thế nào mà lần”, Quế kể.

          Có lần mãi đuổi voi cùng người dân, Quế dựng chiếc xe gắn máy của mình bên vệ đường. Voi phá chán đi ngang, ngứa vòi thế nào không hiểu, cuộn vòi bốc chiếc xe máy của Quế tung lên trời như kiểu người ta thường thấy voi chơi đá bóng ở Thái Lan. Vật cái xe chán, voi dùng chân ấn ấn xuống xe, Quế bên này cứ hồi hộp đến ngạt thở. Vì chiếc xe là vật quý giá nhất trong nhà anh, voi quẳng còn sửa lại được, chứ voi dùng chân ấn xuống thì chiếc xe chỉ còn có thể mang đi… bán sắt vụn. May mà chuyện đấy không xảy ra.

          Người dân ở đây gọi voi bằng nhiều tên gọi khác nhau, người kính trọng gọi là Lão, là ông… Người cáu gọi bằng nó, bằng tên… Người dân tộc Chơ Ro ở vùng Lý Lịch 1, Lý Lịch 2 gọi là ông Bồ.

          Mấy anh dân tộc tôi gặp da đen nhẻm, hàm răng ố vàng kể chuyện về voi nghe thích lắm. Họ nói, ông Bồ không phá lúa của họ đâu. Ông Bồ hiền khô, gặp ông Bồ đi ngang nhà, nói bằng tiếng dân tộc là “Ông Bồ ơi, ông Bồ múa cho con coi được không?”. Ông Bồ sẽ múa… Múa theo cách gác chân lên cái gốc cây dùng để chẻ củi đặt trước sân, đầu lắc sang bên này, vòi nghểnh sang bên kia… Coi ông Bồ múa chán, họ lại khấn ông Bồ đi. Lúc đó, ông Bồ sẽ đi.

          “Còn nếu ông Bồ không đi thì sao?, tôi hỏi. “Không, ông Bồ đi chứ. Mình xin ông Bồ đi, thì ông Bồ đâu có ở lại. Có lần mình đi củi, cứ nghe tiếng hộc hộc phía sau, ngoảnh đầu lại mình thấy ông Bồ đang đứng sát bên, mặt mày rất dữ. Mình sợ chết cứng người. May là ông Bồ không làm gì mình, ông Bồ chỉ gọi… ông Bồ con về thôi”, họ nói.

          Đàn voi thường về khu Mã Đã do voi đầu đàn có cặp ngà hướng thiên dẫn đầu. Phía Phủ Lý, cách Mã Đà chừng hơn 2km lại có voi ngà lệch, dấu chân to như cái nón lá làm thủ lĩnh. Chuyện ở vùng Phủ Lý.

          Bà Hồ Thị Hiền, ở xã Phủ Lý nói với tôi rằng hơn 20 năm trước bà theo bố mẹ vào đây làm lâm trường Vĩnh An, lấy chồng rồi sinh con. Lâm trường giải tán, cả gia đình bà bám đất làm nghề trồng mía.

          Một mẫu mía sau 6 tháng thì cho thu hoạch, giá mía cao như năm ngoái thì mỗi mẫu mía cho tổng thu hoạch được 120 tấn, bán đi được hơn 100 triệu. Trừ chi phí mía giống, phân thuốc và nhân công còn lãi được gần 70 triệu. Nhưng voi về, thì mất sạch. Nhà nước hỗ trợ cho sự mất mát ấy là 32 triệu/mẫu.

          Bà nằng nặc bắt tôi phải đèo bà ra vườn mía cách nhà khá xa để chứng kiến voi phá mía của bà như thế nào. Trên ruộng mía, là những dấu chân voi to tướng, những bãi phân voi vừa kịp khô…

 “Lại ông ngà lệch đó. Ông ăn thì ít, phá thì nhiều. Mía vừa lên lấp xấp, ông dắt mấy bà voi lại, cứ cuộn vòi kéo mía lên, ăn phần thân mía, còn lá thì quẳng lại. Mà mấy năm trước, mấy ổng không ăn hoa màu đâu. Mấy ổng kéo nhau ra ngoài này giỡn trăng, có đi ngang vườn mía mình thì đạp chân lên mà đi thôi. Khoảng 3 năm trở lại đây, mấy ổng biết ăn hoa màu rồi”, bà Hiền kể.

          Cũng theo lời bà, thì gần như voi ăn nơi nào sẽ cố định nơi đó. Ăn nơi vườn mía của bà được một mùa, mùa sau lại kéo nhau ra ăn tiếp. Giận, cả nhà bà chuyển sang trồng mì. Mì lên xanh mơn mởn, voi không thèm đụng. Đến khi trồng mía lại, voi phá tiếp…

          Hai năm trước, chồng bà Hiền chế ra cây súng bắn khí đá đầu tiên của cả vùng để đuổi voi. Cây súng được chế theo nguyên lý rất đơn giản. Họ dùng một thanh sắt rỗng, bịt lại một đầu, khoét thêm cái lỗ nhỏ như kiểu điều này, cho vào đó khoảng dăm cục khí đá con con bằng ngón chân cái, đổ độ nửa lít nước vào, đợi chừng vài phút cho nước và khí đá quện vào nhau rồi châm lửa đốt… Hỗn hợp hóa học ấy gặp lửa sẽ phát ra tiếng nổ rất to kèm theo cột lửa phóng ra xa cả mét.

          Đêm đầu tiên sử dụng súng khí đá, voi hoảng loạn kêu rống bỏ chạy. Nhiều tháng liền, không dám bén mảng ra làng. Nhưng rồi đâu lại vào đấy…

          Mà voi gần người nhiều, nên đâm ra dạn dĩ lúc nào không hay.

          Nhà ông Hoàng Quốc Sự có vài xào lúa sắp đến ngày thu hoạch, đêm ấy sáng trăng, ông Sự cùng con trai ra ruộng canh voi. Cứ thấy thấp thoáng sau lùm cây giữa đồng cái vòi voi vắt qua vắt lại kèm với tiếng hừng hực…  Ông Sự biết voi còn ngại người nên đang suy tính, chắc chắn nếu cha con ông về, voi sẽ ra dậm lúa. Cứ dùng dằn như thế mãi, đuối sức ông Sự hét toáng lên cầu cứu… Người trong làng đổ ra, tập trung vài chục cây đèn pin lại soi thẳng vào mặt voi, voi cứ đủng đỉnh như chỗ không người. Mãi sau, khi quân của Đoàn Cơ động 43 vào hỗ trợ, dùng đèn pin chuyên dụng soi vào mặt làm voi lóa mắt, voi mới bỏ đi…

          Sáng đấy, ông Sự nhờ người gặt toàn bộ lúa trên ruộng mình. Đêm sau, voi ra thấy cánh đồng chỉ còn trơ gốc rạ, không biết do giận hay tiếc, voi gầm rống suốt đêm đến rạng sáng mới lững thững quay vào rừng.

          Nghe bà Hiền tính với tôi là đợt này, gia đình bà sẽ lên phố, nhờ người ta thu âm thanh tiếng hổ gầm sư tử rống vào đĩa CD. Mang về làng, họ sẽ dùng loa khuếch đại âm thanh để đuổi voi thử xem voi có sợ không, chứ hiện tại đèn pin, chiêng trống hay súng đuổi voi đã không còn tác dụng là mấy.

          Về lại Mã Đã, tôi noi với Quế là tối nay, nếu tôi cùng đi đuổi voi thì có phiền gì không. Quế bảo, không sao, chỉ cần chịu khó quan sát nếu voi lên máu thì bỏ chạy cho nhanh là được. Tôi ậm ừ mà cũng lo lo.

          Đêm ven bìa rừng trời ập tối rất nhanh, vừa tắt nắng là tối ngay. Đợi mãi mà vẫn chưa thấy voi về, tôi đâm ra sốt ruột lắm. Vì theo lời Quế thì voi cũng như trâu bò, cứ tắt nắng là lại ra thôi…

          21 giờ, nghe âm thanh từ các hộ dân ở ấp 7 vọng lại rất náo nhiệt. Quế gọi bảo, voi về. Tôi nói, giờ tính sao. Quế nói nhanh trước khi cúp máy điện thoại, anh ở đấy, tôi lên đón liền xong mình cùng đi.

          Đến nơi, vườn nhà ông Phan Thanh Luyện chật nít người. Họ đang làm tất cả để ngăn voi, một tốp chuẩn bị bắn súng khí đá, tốp còn lại rọi đèn pin, tốp khác đang gây náo loạn bằng tất cả các vật dụng có trong tay… mặc, đàn voi tám con cả lớn cả bé cứ thản nhiên níu cành xoài kiếm trái. Không khí hỗn loạn, tiếng cành cây gẫy, mùi mồ hôi, mùi người, mùi voi… trộn lẫn vào không khí đêm tạo ra dư vị rất đặc trưng.

          Mà voi ở nơi này cũng hiền, phá chán ở vườn nhà ông Luyện, đàn voi kéo sang vườn nhà ông Hiệp, nhà ông Đại và nhà ông Lạc để tiếp tục hành trình ủi cây vặt trái… Trước khi kéo nhau vào rừng, con voi ngà hướng thiên đẹp đến mê hồ còn rống lên khuyến mãi những tràng rống rất bi hùng.

          Tôi gặp voi cũng nhiều, nhưng chưa thấy con voi nào có cặp nhà đẹp như con voi đầu đàn hôm ấy. Cặp ngà dài, thẳng băng… Áng chừng độ dài của ngà phải hơn 1,2m…

          Sau một đêm đuổi voi, sáng cuộc sống của người dân nơi này đâu lại vào đấy. Vườn nhà ai bị voi ghé thăm đêm qua, sẽ có người trong đội đuổi voi xuống lập biên bản, ghi nhận thiệt hại để báo cáo lên cấp trên xin hỗ trợ… Một cuộc sống yên ả lại bắt đầu cho đến khi đêm xuống…

 

LINH VẬT MẤT THIÊNG

          Tôi không nghe người dân ở khu Mã Đã, Phú Lý nói về chuyện voi dẫm chết người. Có phá mùa màng, có làm người dân bức xúc chuyện kinh tế, nhưng dẫu sao, họ cũng may mắn hơn khi những thảm kịch như đàn voi dữ ở Tánh Linh không diễn ra tại nơi này.

          Tánh Linh, Bình Thuận… nhiều năm rồi trở thành điểm nóng trong cuộc chiến voi người, người voi. Không hiểu vì cớ gì, đàn voi ở khu vực này lại trở nên hung tợn khác thường. Tính cho đến cuối năm 2010 vừa qua, đã có 12 người thiệt mạng do bị voi quật.

          Người ta đã làm hết cách để có thể di dời đàn voi dữ độ 10 con, nhưng kết quả còn phải chờ. Những dũng sĩ săn và thuần dưỡng voi rừng ở Yok Đôn đã được mời cỡi voi nhà xuống, bắt voi mang lên cao nguyên thuần dưỡng. Những chuyên gia gây mê ngườiMalaysiavới hàng đống thiết bị đi kèm súng gây mê đã được mời qua… Nhưng voi dữ vẫn cứ hoành hành.

          Voi phá đến độ, cứ khi trời vừa nhập nhoạng tối, hàng trăm con người phải dắt díu nhau chạy ra quốc lộ 70 để lánh voi. Đến sáng, lại gồng gánh trở về nhà… Họ sợ voi đến mức, đội phản ứng voi đào một hào sâu khoảng 1m, rộng 2 m để khi voi về đột ngột, người dân có thể bắt ván sang khu đất trống giữa hào để lánh nạn, những hôm không kịp chạy ra quốc lộ tránh voi. Một cuộc sống rất bí bách và ảm đạm.

          Gần mười năm trước, đàn voi dữ gồm 6 con đã được các dũng sĩ săn voi ở Buôn Ma Thuột đem voi nhà dìu về Tây Nguyên. Những con voi rừng bị trói gô chân buộc ở gốc cây, cho nhịn đói gần 2 tháng liền để giảm bớt sự hung hăng rồi mới đưa vào quá trình thuần dưỡng. Vài con khác, được thả vào rừng. Nghe đâu, có hai con trốn sang Đắk Nông tạo thành nỗi kinh hoàng của người dân bên đó.

          Voi rừng mang cả tính hoang dại về làng tạo nên cảnh hoang mang, người ta thù ghét voi là điều có thể hiểu và thông cảm. Nhưng những con voi nhà được đưa vào phục vụ du lịch cũng đang chịu bi kịch không kém từ… người. Cả những con voi rừng lọt vào tầm ngắm của bọn săn voi lấy ngà cũng bi kịch không kém.

          Hai năm trước, khi làm loạt bài về voi, tôi nắm được thông tin một cặp ngà voi giá sêm sêm 10 cây vàng. Mà họ mua bán ngà voi không bằng tiền mặt, chỉ bằng vàng. Đưa đủ vàng thì có ngà, vậy thôi. Những xác voi bốc mùi, những bộ xương voi trắng dã nằm đâu đó trong rừng sâu ở Buôn Mê Thuộc, ở Quảng Ngãi… đã minh chứng cho điều đó.

          Họ cưa ngà voi bằng cưa sắt. Ngà được chia thành hai loại, ngà đá và ngà rỗng. Ngà rỗng còn gọi là ngà giuộc, loại ngà không có lõi, nhẹ. Dũng sĩ săn voi Ma Bích hôm ngồi ở nhà rông hút thuốc lá vặt, nói với tôi rằng ngà voi sau khi bị cưa sẽ mọc lại. Tôi không tin lắm vào điều này, nhưng không tiện tranh cãi, nên thôi. Voi càng già, ngà càng to. Ngà của voi đực quý hơn ngà của voi cái, vì lớn và kỳ vĩ hơn.

          Cứ khoảng được 11 đến 13 tuổi, voi sẽ cho cặp ngà có độ dài từ 25-30cm. Thời điểm này, người ta có thể cưa ngà voi. Ngà nhỏ, có thể bán theo kg. Người tiêu thụ ngà voi theo câu chuyện của Ma Bích là những nhà sưu tập… Ngà khan hiếm dần, người ta bắt đầu thu mua cả lông voi.

          Những câu chuyện huyễn hoặc về nhẫn lông voi sẽ mang lại may mắn hoặc xỉa răng bằng lông voi sẽ không bao giờ bị sâu răng đã khiến lông voi cạn kiệt dần. Con voi không lông đuôi, sẽ không còn có thể xua đuổi muỗi mòng mỗi khi bị tấn công.

          Người ta bán lông đuôi với giá vài trăm nghìn một cọng. Mà lông đuôi voi cũng đâu nhiều đến mức như… lông khỉ, nên người ta tạo lông đuôi voi giả bằng cách dùng dây cước tiệp màu, khò nóng đuôi voi rồi cắm dây cước được cắt ngắn theo đúng kích cỡ lông voi vào, thế là xong. Lông đuôi voi ở các khu du lịch bây giờ là giả tất. Ngay cả khi quản tượng nhổ lông ngay từ đuôi voi bán cho du khách đang trố mắt chứng kiến cũng là giả nốt. Mà của phải tội, voi trên 25 tuổi thì lông đuôi mới dài được khoảng 10 phân.

          Cạn lông đuôi voi, người ta chuyển sang bán móng chân voi… Nghĩa là tất tần tật những thứ trên người con voi có thể sinh ra tiền, họ làm hết. Chỉ còn có thịt voi là chưa được kinh doanh. Nghe bảo là thịt voi không ngon, nhiều xớ nên người ta không thích ăn. Lại có người nói, ăn thịt voi sẽ gặp nhiều xui rủi, nên nhiều người kiêng cữ.

          Voi bắt từ rừng về, sẽ được thuần dưỡng bằng dùi đinh, khóa chân, chùm dây trói cỏ bện bằng vỏ cây cổ thụ… Voi bị bỏ đói, bị đánh, bị gõ búa gỗ nặng trịch vào đầu là chuyện ngày nào cũng diễn ra. Voi vừa được bắt từ rừng về, mắt đỏ vằn hoang dại. Sau nhiều tháng bị đánh, bị bỏ đói… đôi mắt ấy sẽ có ánh dịu của đôi mắt người buồn bã. Vậy là kết thúc một quá trình thuần dưỡng voi.

          Voi sợ nên chấp nhận bị đưa vào khuôn phép. Người ta sẽ chất gùi lên lưng voi cho voi có cảm giác bị cưỡi, sau khoảng 3 tháng, voi sẽ được đưa vào phục vụ du khách. Từ đây, voi sẽ bị vắt kiệt sức cho những loại hình dịch vụ hoang dã. Bất kể là voi có chửa hay suy kiệt sức khỏe, voi đều phải làm ra tiền cho khu du lịch. Chuyện voi có thai, bị làm việc quá sức nên xảy thai đã là chuyện thường xảy ra.

          Voi đực trong điều kiện nuôi nhốt, mỗi khi lên cơn động dục, mà quản tượng không để ý, tranh thủ lúc đang công kênh du khách lên một cơn hứng tình, nhào vào voi cái để đòi làm chuyện mây mưa. Voi cái bị rượt đuổi, cuống cuồng bỏ chạy, sa chân vào hố… chết. Có những cái chết của loài vật to lớn này hết sức ầu ơ mà không tài nào kể ra hết được.

          Ngoài chuyện đấy, voi phải đối diện với bọn kẻ cướp, hai tay hai cây mác, túi quần đút thêm chai nhựa đựng đầy xăng. Bọn chúng tấn công voi vào mỗi khi đêm xuống, lúc voi được buộc vào cây đại thụ cạnh bìa rừng để nghỉ ngơi. Chúng tấn công voi từ phía sau… Con voi tội nghiệp bị tấn công, chỉ biết bỏ chạy, bởi chân voi vướng phải dây xích to…

          Không dừng lại ở đó, voi chết sau khi báo cáo về Sở Du lịch, sau khi nhận được thông tin, các vị có trách nhiệm sẽ đồng ý cho chủ voi mang voi đi chôn. Người ta tiễn voi bằng gà, bằng heo. Ai giàu có hơn thì vật cả một con trâu làm đồ tống táng. Nhưng, voi chôn chưa ấm đất, lại một đám người khác xuất hiện đào mả voi để nhặt nhạnh tàn dư.

          Ở một lễ cúng voi trước khi bắt đầu mùa lễ hội hoặc đợt  săn voi mới, người ta kiêng cữ mọi thứ. Họ sẽ làm thịt một con lợn con độ chừng 15 kg, mời thấy tế, dựng cây nêu giữa sân làng, đọc một lời kinh dài bằng tiếng dân tộc với đại ý là để tạ ơn voi đã giúp đỡ, để báo cáo thần linh mùa lễ hội hoặc chuyến săn voi sắp bắt đầu. Họ cầu mong được sự hỗ trợ từ thần linh những điều may mắn… Nhưng giờ, tất cả chỉ là thủ tục. Đám cúng lễ diễn ra dưới sự rình rập của hàng chục cái máy chụp ảnh của các phóng viên

Mọi thứ diễn ra nháo nhào, kết thúc nháo nhào.

          Quản tượng bây giờ cũng là những cậu nhóc da đen tóc vàng cháy nắng, bỏ học sớm, hút thuốc lá nhả khói như đầu tàu… Không quen ruộng nương, bỏ học là ra khu du lịch cưỡi voi phục vụ du khách. Đổi lại, mỗi tháng sẽ có hơn 2 triệu tiền lương, đó là chưa kể đến khoản tiền boa của khách.

Tư liệu mà tôi có được thì tập tính sinh sản của voi rất đặc biệt. Voi không có mua giao phối riêng như các con vật khác.Chukỳ mang thai của voi dài nhất so với các loài động vật khác có mặt trên trái đất. Tính từ lúc giao phối thành công, voi cái phải trải qua 22 tháng mới sinh ra voi con. Voi con lúc mới sinh nặng trung bình khoảng hơn 100kg… Từ khi ra đời, nếu được thản nhiên sống, tuổi thọ voi có thể kéo dào đến 80 năm. Một vài trường hợp đặc biệt, voi có thể sống lâu năm hơn.

Mỗi khi đến lúc trở về, voi sẽ lặng lẽ đi vào rừng sâu, nơi được gọi là mồ chôn tập thể, nằm dài chờ chết. Thường voi chết là khi hàm răng bị hư hỏng toàn bộ, voi không thể nhai thức ăn, nên chết vì đói. Thi thoảng trong những huyền sử liên quan đến voi, có những câu chuyện người đi rừng may mắn, sẽ được voi dẫn về những khu mộ voi tập thể với ngà voi chất cao như núi, có cái đã mục hư hỏng do mưa nắng, có cái còn nguyên…

          Cũng lâu, khi xem chương trình trên truyền hình có trả tiền, kênh về thế giới động vật Animal Planet thấy các chuyên gia động vật hạn chế tình trạng săn thú trộm ở Châu Phi bằng cách gây mê và lấy đi một số bộ phận trên cơ thể của con vật, thứ khiến bọn săn trộm thèm khát để bảo đảm an toàn cho chúng.

          Nhưng, cái khó của voi chính là ngà của voi vừa để tự vệ vừa là công cụ để tìm kiếm thức ăn..

          Mà thật ra thì, voi ở nước mình có mất ngà cũng sẽ bị tận diệt bởi những thứ khác trên mình voi vẫn có thể mang lại tiền cho bọn săn trộm.

          Cứ vậy mà kéo dài, cứ thế mà bước đi… Voi săn đuổi người, tàn phá lương thực của người. Người lại săn lùng để biến voi thành một món sinh lợi trời ban.

          Một cuộc chiến chẳng bao giờ kết thúc(!).

                                                                             NGÔ KINH LUÂN (Bài đã đăng ANTG cuối tháng).

%d bloggers like this: